( جِناس ، طباق ، سَجع ) ( اختصاصی انسانی )  ( عربی 3 انسانی درس 16 )  
علم بدیع به تحسین و زیباسازی کلام می پردازد .
 1 ) جناس : اسلوبی است که در آن دو کلمه از نظر لفظ با هم شبیه و یک شکل ، امّا از نظر معنی کاملاً با هم متفاوت باشند و به دو دسته تامّ و ناقص تقسیم می شود .
 الف ) جناس تامّ : در این نوع جناس ، دو کلمه از هر جهت به هم شبیه ، اما در معنی متفاوت می باشند . مانند :  جَولهُ الباطِلِ ساعهٌ و جولَهٌ الحقِّ الی قیامِ السّاعهِ ( ساعهٌ : مدت کم ، السّاعهِ : روز قیامت ) 
وردَ الرَّبیعُ فَمرحباً بِورودِهِ        و بِنورِ بَهجَتِه و نورِ وُرودِهِ ( ورودِ اول : آمدن ، ورودِ دوم : جِ وردۀ به معنی گُل )
فَـدارِهِم ما دُمتَ فی دارِهم          و أرضِهم ما دُمتَ فی أرضِهم  ( فعل امر دارِ : مدارا کن ، دارِ دوّم : خانه – فعل امر أرضِ : راضی کن ، أرضِ : زمین )
ب ) جناس ناقص : در این نوع جناس دو کلمه شباهت جزئی به هم دارند و مثل جناس تامّ کاملاً شبیه هم نیستند .  مانند :  وجُوهٌ یَومئذٍ ناضِرهٌ الی ربِّها ناظِرهٌ              الجَهلُ یُزلُّ القدَمَ و یُورثُ النَّدمَ        
طرَقتُ البابَ حتّی کلَّ مَتنی ( پشتم خَم شد )          و لمّا کلَّ مَتنی کلَّمَـتنی ( با من سخن گفت )
 
 2 ) طباق ( تضادّ ) : هنگامی است که کلماتی در جمله استفاده شود که از نظر معنی متضادّ یکدیگر باشند . مانند : تَحسَبُهم أیقاظاً وَ هم رُقودٌ  ( بیدار ، خواب )    ثُمَّ لایَموتُ فیها و لایحیَی    خَلقَ الزّوجَینِ الذّکرَ و الانثی ( نَر ، ماده )
هُو الاوَّلُ و الآخِرُ و الظّاهرُ و الباطِنُ
 3 ) سَجع : سجع در لغت به معنی آواز کبوتر می باشد امّا در علم بدیع به کلمات و عباراتِ هم وزن و آهنگی که در آخِر جمله ها می آید سجع گفته می شود .
به عبارت دیگر سجع ، توافق آخِر جمله ها در کلام است . ( السَّجعُ فی النَّثرِ کـَالقافیهِ فی النَّظمِ ) مانند : فیها سُررٌ مرفوعَهٌ و اکوابٌ موضوعهٌ              العقلُ زینَهُ الانسانِ و الصِّدقُ أمانهُ اللسانِ    أطِع أخاکَ و إن عَصاکَ و صِلهُ و إن جَفاکَ   مَن سَمعَ الی النَّصیحه سَلِمَ منَ الفَضیحه
نکته : به کلمات دارای توازن ( سجع ) در آخر آیات قرآن « فاصله » گفته می شود .