آموزشی علمی

۱- مفعول مطلق تأکیدی: مصدری است که فعل ماقبل خود را مورد تاکید قرار می دهد تا شک و تردید مخاطب را برطرف کند.لذا درترجمه ی آن ازکلماتی نظیر حتما، قطعا،بی شک، مسلما ،همانا استفاده می شود.

مانند: رَتِّل القرآنَ ترتیلا.

۲- مفعول مطلق نوعی یا بیانی:

مفعول مطلق نوعی به بیان نوع فعل ماقبل خود می پردازد تا مخاطب ازنوع عمل فاعل با خبرگردد لذا بعد مفعول مطلق نوعی صفت یا مضاف الیه می آید مانند:

انّا فتحنا لک فتحا ً مُبینا ً. فتحا مفعول مطلق نوعی است چون به دنبال آن صفت امده است.

نظرتُ الی الاشجارنظرَ الباحثِ. نظر مفعول مطلق نوعی است چون به دنبال ان مضاف الیه آمده است.

نکته:

۱- اگربعد ازمفعول مطلق مضاف الیه بیاید ازکلماتی نظیر( مانند، شبیه، مثل و.... ) استفاده می شود .

یعیشُ البخیلُ فی الدنیا عیشَ الفقراءِ. بخیل دردنیا مانند فقیران زندگی می کند.

۲- اگر بعد مفعول مطلق صفت بیاید درترجمه ، صفت را قبل ازفعل می آوریم.

إجتهدتُ إجتهادا کثیرا . بسیارتلاش کردم .

۳- مفعول مطلق عددی: تعداد و دفعات انجام عمل را بیان می کند لذا ة یا تَین ِ(علامت مثنی) وجمع (ات) به آخرمصدر اضافه می شود.

ضربتُ الرجلَ ضربة ً ، ضربتین ِیا ضرباتٍ . مرد را یک ضربه یا دوضربه یا چند ضربه زدم.

حذف عامل مفعول مطلق

گاهی عامل مفعول مطلق یعنی فعل ماقبل ازجمله حذف می شود مانند:

۱- اجتهادا ، مرحبا ، عجبا ، أهلاوسهلا ، سمعا وطاعة، حقا ، أصلا ، حمدا، شکرا ، جدا، ایضا، صبرا، حتما، یقینا، قطعا،سهلا ..... این کلمات منصوب اگردرجمله نقش دیگری نداشته باشند مفعول مطلق می باشند. حمدا لله علی نعمائه .

جانشین مفعول مطلق

گاهی بعضی ازکلمات جانشین مفعول مطلق می شوندکه عبارتند:

۱- هرگاه کل وبعض به مصدری هم جنس بافعل ماقبل خود اضافه گردد.

مانند: حرص فی طلب المال کلَ یا بعضَ الحرصِ. دراین مثال کل یا بعض مفعول مطلق هستند زیرا بعد ان دو کلمه الحرص که ازجنس فعل ما می باشد امده است.

۲- هرگاه بعد عدد معدود ما ازنظرجنس با فعل ماقبل مطابقت داشته باشد. که دراین صورت ان معدود چون بعد عدد آمده نقش تمییز می گیرد و خود عدد مفعول مطلق می شود مانند:

قرأتُ الکتابَ ثلاثین قراءة ً. ثلاثین عددی است که جانشین مفعول مطلق شده است.

۳- هرگاه بعد اسم اشاره مصدری ازجنس فعل ما قبل بیاید ، آن اسم اشاره جانشین مفعول مطلق شده است مانند: ساعدتُ فاطمة هذه المساعدة. اسم اشاره مفعول مطلق و بعد ان عطف بیان می باشد.

۴- هرگاه اسم تفضیل مضاف به مصدری ازجنس فعل ماقبل گردد اسم تفضیل جانشین مفعول مطلق شده است مانند: خاطبه أحسنَ خطابٍ. کلمه أحسن مفعول مطلق می باشد زیرا به خطاب که ازجنس فعل ما قبل خود است اضافه شده است.

۵- گاهی مفعول مطلق ازجمله حذف می شود و صفت آن جانشینش می گرددلذا آن صفت مفعول مطلق می شود مانند : إجتهدتُ کثیرا . که دراصل جمله این چنین بوده است: اجتهدتُ اجتهادا کثیرا. کلمه کثیرا مفعول مطلق می باشد

مفعول مطلق : 1- مصدر است 2- از جنس فعل جمله است 3- منصوب است 4- از نظر معنایی یا انجام فعل را تاکید می کنه و یا چگونگی انجام آن را برامون میگه( این نکته برای ترجمه است ).

مثال: اجتهدَ التلمیذُ فی الدروس اجتهاداً

اجتهد التلمیذ في الدروس اجتهاداً کثیراً

اجتهد التلمیذ في الدروس اجتهادَ المعلمین

در مثال های بالا کاملا مشخصه که بین کلمه اجتهاد و فعل جمله یجتهد شباهت لفظی وجود داره پس بررسی می کنیم ببینیم اون ویژگیها وجود داره یا نه؟

#- اجتهاد مصدر باب افتعال است از جنس یجتهد هم هست منصوب هم هسن پس این کلمه مفعول مطلق است فکر نکنم خیلی سخت باشه درسته؟

همان طور که می بینیم کلمه اجتهاد به صورت های مختلف در جمله اومده

در جمله اول به تنهایی اومده یعنی چی؟ یعنی نه صفت گرفته و نه اضافه شده.

جمله دوم مثلا صفت گرفته. کثیرا صفت اجتهادا است.

جمله سوم هم اجتهاد به المعلمین اضافه شده پس المعلمین مضاف الیه است.

حالا که اینها را یاد گرفتیم می تونیم مفعول مطلق را دسته بندی کنیم.

#- اگه مصدر ما به تنهایی بیاد بهش میگن مفعول مطلق تاکیدی اما اگه صفت یا مضاف الیه بگیره مفعول مطلق نوعی یا بیانی بهش میگن.

در اینجا نکته هایی وجود داره که به چندتا که خیلی مهمه اشاره می کنیم.

#- وقتی می گوییم که مصدر ما صفت می گیره منظور هم صفت مفرد است و هم صفت جمله. به مثال زیر توجه کنیم.

آمنتَ بالله إیماناً لایزول عني.

ایمانا در اینجا مفعول مطلق نوعی بیانی است چون لا یزول عنی صفت برای اونه . و داره نوع این ایمان و چگونگی آن را بیان می کنه یعنی میگه ایمانی اوردم که از وجودم رخت بر نمی بندد.

یادتون هست که در ترجمه جمله وصفیه از حرف ربط « که » استفاده می کردیم.

#- وقتی صحبت از صفت است پس باید قواعد موصوف و صفت به خصوص مساله تبعیت صف از موصوف را رعایت کنیم یادتون هست صفت در چهار چیز از موصوف تبعیت می کرد اون چهار تا چی بود؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

جاهدت في الله مجاهدة رائعة

جاهدت في الله جهاداً رائعاً

از دو جمله بالاچی فهمیدید؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟

#- اگه مفعول مطلق اضافه بشه دو چیز نمی گیره.

حتما میگین چی؟

یادتونه مضاف الف و لام و تنوین نمی گرفت. پس حالا اشتباهات جمله های زیر را درست کنید

- أحسن إلی الفقراء الإحسان الصادقین.

- أحسن إلی الفقراء إحساناً الصادقین.

- أحسن إلی الفقراء إحسان الصادقون.

- أحسن إلی الفقراء إحسانُ الصادقین.

#- یادگیری مطالب بالا برای ساختن مفعول مطلق مهمه واقعا. مثلا کدوم گزینه در سوال زیر درسته؟

- استغفر الله ........ التوابین.

الف) غفرانَ ب) الاستغفارَ ج) استغفاراً د ) استغفارُ هـ) استغفارَ

#- تشخیص نوع مفعول مطلق در ترجمه هم خیلی مهمه

- اگه بخواهیم انجام فعل را مورد تاکید قرار بدهیم برای از بین بردن شک از مفعول مطلق تاکیدی استفاده می کنیم بهمین خاطر در ترجمه اون باید از قیدهای تاکیدی ( حتما، مسلما، بی شک، و ......) استفاده می کنیم

#- فقط یادمون باشه این قیدها را قبل از فعل و چسبیده به آن بیاوریم.

- اگه بخواهیم نوع و چگونگی مفعول مطلق را بیان کنیم از مفعول مطلق نوعی یا بیانی استفاده می کنیم چه جوری ترجمه کنیم؟

#- اگه مفعول مطلق نوعی ما صفت گرفته بود اونو را براساس صفت ترجمه مکنیم یعنی نگاه کنیم صفت ما چه معنایی میده.

#- ولی اگه مفعول مطلق نوعی ما مضاف الیه گرفته بود در ترجمه اون از کلماتی « مثل، مانند، شبیه، همانند، همچون و ....» که دلالت بر تشبیه می کنه استفاده می کنیم

#### - حالا سه جمله اول که در ابتدای متن گفتیم را ترجمه کنین.

# یادتون باشه مصدر را ترجمه نمی کنیم.

یه نکته دیگه مونده اونم اینکه بعضی مواقع مفعول مطلق بدون فعل می اید یعنی چه؟

یعنی یک مصدر منصوب می آید که معنایی فعل می دهد به این مصدر مفعول مطلق برای فعل محذوف می گویند مثل شکراً/ حقاً/ عفواً/ معذرةً/ حقاً/ معاذ الله/ سبحان الله/ و........

شما وقتی می گویید عفواً معناش اینه که معذرت می خواهم

البته توجه کنیم که این کلمات نباید نقش دیگه داشته باشند.( نقش حقا را در جملات مشخص نمائید)

- کان هذا القول حقاً - إنّ لي حقاً - سُلِب مني حقاً - طلبتُ حقاً سلب منی - هذا صحیح حقاً

حالا با توجه به مطالب گفته شده فکر می کنین جملات زیر مفعول مطلق داره؟؟؟؟؟؟

- ألبستهم لباسَ الحرب - علّم المعلم التلامیذ علوماً کثیرة

خوب تا همین جا کافیه مفعول فیه باشه یک وقت دیگه حتما خسته شدید

امیدوارم تونسته باشم درسو با کمترین ابهامات براتون بگم . سوالاتو حل کنین سوالهای خودتون را هم سر کلاس بپرسین